زمان تمرکز یکی از پارامترهای مهم هیدرولوژیکی در برآورد دبی اوج سیلاب، طراحی هیدروگراف و ابعاد سازههای هیدرولیکی است. این پژوهش به ارزیابی عملکرد هشت رابطه تجربی برآورد زمان تمرکز در ۱۵ حوزه آبخیز نیمهخشک و کوهستانی بخش مرکزی استان اردبیل پرداخت. زمان تمرکز مشاهدهای از دادههای هیدرومتری دوره ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۸ استخراج شد و با مقادیر برآورد شده توسط روابط جیاندوتی، کرپیچ، کالیفرنیا، کربای، چاو، هوانوردی فدرال آمریکا (FAA)، برانسبی_ویلیامز و ونتورا مقایسه شد. ارزیابی آماری با استفاده از شاخصهای R²، RMSE، MAE،MEوNSEانجام گرفت. نتایج نشان داد زمان تمرکز مشاهدهای بین 07/1 تا 41/10 ساعت متغیر بوده و همبستگی بسیار قوی با مساحت حوضه (r=0.97, p<0.01)، طول حوضه(r=0.97, p<0.01)و طول آبراهه اصلی(r=0.91,p<0.01) دارد.از میان روابط بررسیشده، روش هوانوردی فدرال آمریکا(FAA)با NSE=0.92،RMSE=0.67وMAE=0.53بهترین عملکرد را داشت. روشهای کالیفرنیا(NSE=0.88)و برانسبی-ویلیامز(NSE=0.78)نیز دقت قابلقبولی نشان دادند. در مقابل، روش ونتورا باNSEمنفی (14/0-) ضعیفترین عملکرد را داشت و برخی روابط (مانند چاو و کربای) تمایل به کمبرآورد سیستماتیک زمان تمرکز داشتند. یافتهها حاکی از آن است که دقت روابط تجربی به شدت به ویژگیهای مورفومتری حوزه آبخیز وابسته است و هیچ رابطهای در همه شرایط عملکرد یکنواخت ندارد. بر این اساس، برای حوزههای آبخیز نیمهخشک و کوهستانی استان اردبیل، روش هوانوردی فدرال آمریکا(FAA)به عنوان مناسبترین رابطه پیشنهاد میشود. با این حال، توصیه میشود پیش از کاربرد عملی، روابط منتخب با دادههای محلی واسنجی شوند یا از ترکیب روابط برتر استفاده شود تا دقت و ایمنی طراحی افزایش یابد.
