|
مروری نظاممند بر مدیریت جامع حوزههای آبخیز و نقش آن در تابآوری بومشناختی و معیشت پایدار: تحلیل وضعیت زاگرس مرکزی
|
محمدرضا شیخ ربیعی*   |
|
|
|
چکیده: (596 مشاهده) |
مدیریت جامع حوزههای آبخیز به مثابه رویکردی اجتماعی- بومشناختی، با تلفیق دانش هیدرولوژی، بومشناسی و علوم اجتماعی، چارچوبی نوین برای ایجاد تعادل پویا بین حفاظت از سرمایههای طبیعی و ارتقای معیشت جوامع محلی ارائه میدهد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل وضعیت مدیریت جامع حوزههای آبخیز و واکاوی کارکردهای آن در تابآوری بومشناختی و پایداری معیشت در زاگرس مرکزی با استفاده از روش فراترکیب (Meta-synthesis) منابع معتبر داخلی و بینالمللی انجام شده است. یافتهها نشان میدهد که زاگرس مرکزی بهرغم برخورداری از خدمات زیستبومی باارزش (تنظیم آب، حفاظت خاک، تنوع زیستی) با چالشهای ساختاری متعددی مواجه است. بر اساس تحلیلهای انجامشده، بیش از ۷۰ درصد ایستگاههای هیدرومتری منطقه روند نزولی معنیداری در آبدهی رودخانهها دارند. همچنین تخریب پوشش گیاهی ناشی از چرای فراتر از ظرفیت تحمل مراتع، بهرهبرداری تجاری ناپایدار از گیاهان دارویی- خوراکی و افت کیفیت خاک از دیگر چالشهای اصلی هستند. ارزش اقتصادی کل خدمات بومسازگانی در حوزههای آبخیز منطقه حدود 246/6 میلیوندلار در سال برآورد شده است که ارزش تنظیم فرسایش خاک (58/9 میلیوندلار) بیشترین و تأمین آب (0/5 میلیوندلار) کمترین سهم را دارد. مدیریت جامع آبخیز در این منطقه از طریق ایجاد همافزایی بین سه بُعد پایداری شامل یکپارچگی بومشناختی (حفظ زنجیرههای تغذیهای و کارکردهای بومسازگان)، کارایی اقتصادی (تنوعبخشی به سبد معیشتی و کاهش وابستگی به بهرهبرداری مستقیم) و انسجام نهادی (تقویت سرمایه اجتماعی و حکمرانی تطبیقی) تحقق مییابد. نتایج فراترکیب منابع، ضرورت گذار از رویکرد سازهمحور به مدیریت تطبیقی مشارکتی را تأکید میکند. در این چارچوب، رهیافتهای نوینی از جمله حکمرانی چندسطحی، توسعه زیرساختهای سبز، پایش ماهوارهای خشکسالی، توانمندسازی جوامع محلی از طریق ایجاد تعاونیهای حفاظتمحور و الحاق معیشتهای مکمل مبتنی بر اقتصاد سبز، برای دستیابی به تابآوری پایدار در این منطقه راهگشا خواهد بود. تابآوری پایدار در زاگرس مرکزی در گرو همافزایی حاصل از تلفیق دانش بومی و فناوریهای نوین در بستری از سیاستگذاری یکپارچه و مشارکت مؤثر جوامع محلی است. |
شمارهی مقاله: 5 |
| واژههای کلیدی: امنیت آبی، حکمرانی مشارکتی، زاگرس مرکزی، مدیریت تطبیقی، منابع طبیعی |
|
|
متن کامل [PDF 716 kb]
(84 دریافت)
|
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصي
دریافت: 1405/1/30 | ویرایش نهایی: 1405/6/9 | پذیرش: 1405/3/24 | انتشار: 1405/5/12 | انتشار الکترونیک: 1405/5/12
|
|
|
|
|
|
