امروزه در بخشهای مختلف کره زمین متأثر از عوامل مختلف اقلیمی، انسانی و محیطی، فرسایش خاک و هدررفت عناصر غذایی ناشی از آن افزایش یافته است. لذا در این پژوهش سعی شده است میزان هدررفت خاک در حوزه آبخیز افین خراسان جنوبی تعیین گردد و درادامه میزان هزینه ناشی از جایگزین عناصر از دست رفته فسفر و پتاسیم برای کمیسازی هزینههای جبران خسارات فرسایش خاک تعیین شود. برای انجام پژوهش حاضر، دادههای بارندگی روزانه هواشناسی سه ایستگاه افین، ذهان و مغیلان برای دوره 16 ساله از سال 1386 تا 1402 اخذ و ورودیهای مدل InVESTمتناظر با دادههای بارش و دبی، آماده شد. پس از واسنجی و اعتبارسنجی مدل InVEST، میزان رسوب خروجی از آبخیز برای هر سال تخمین زده شد. پس از آن، میزان فسفر و پتاسیم موجود در هر کیلوگرم رسوب نیز از مطالعات قبلی استخراج شد. در نهایت بر اساس تعیین میزان حضور عناصر فسفر و پتاسیم در خاک فرسایش یافته هر سال و همچنین تعیین قیمت فروش این عناصر بر اساس دادههای سازمان جهادکشاورزی، میزان هزینه-جایگزین این عناصر برای هر سال تعیین شد. نتایج پژوهش حاضر حاکی از آن است که مدل InVEST با 58/0 و 30/13 درصد خطا در بازتولید رسوب مشاهدهای به ترتیب در دوره واسنجی و اعتبارسنجی، از کارایی مناسبی برخوردار است. علاوهبراین میزان رسوب خروجی در بازه مورد ارزیابی از 31910 تا 142310 تن در سالهای مختلف متغیر است. در نهایت هزینه-جایگزین عناصر فسفر و پتاسیم به ترتیب 57/393 تا 17/1755 و 42/2890 تا 02/12887 میلیون ریال و هزینه کل از 00/3284 تا 19/14642 میلیون ریال در طول دوره آماری برآورد شد. براین اساس پیشنهاد میشود با توجه به اقلیم خشک و شکننده منطقه، از تخریب سطح خاک و دستخوردگی آن جلوگیری شود.
