fa مدیریت بهره برداری از مخزن با استفاده از روش‌های تصمیم‌گیری چند معیاره در سد مخزنی بوستان- استان گلستان تخصصي Special پژوهشي Research <p><font face="arial,helvetica,sans-serif"><font size="2">  کمبود منابع آب و نیز تغییرات کمی و کیفی آنها، تجدید نظر در خصوص ارائه برنامه ­ ها و تصمیم­گیری­های مربوط به تخصیص این منابع را ضروری نموده است. در این پژوهش نتایج مختلف تخصیص­های متفاوت منابع آب سد بوستان استان گلستان با ارائه و تدوین گزینه ها و سناریوهای مختلف مدیریتی مورد بررسی قرار گرفته است. کنترل و تنظیم سطح آب در مخزن سد بطوریکه بتوان آب کافی برای تامین نیاز آبی خصوصا در ماه­های کم آب را ذخیره نمود و در عین حال حجم خالی لازم به منظور کنترل سیلابها را فراهم آورد و همچنین نیازهای اکولوژیکی پایین دست را تامین کرد که خود فرآیندهای مدیریتی را با چالش مواجهه کرده، از اهداف این پژوهش بوده است. </font></font></p><p><font face="arial,helvetica,sans-serif"><font size="2">  بدین منظور با بررسی داده های دبی جریان ثبت شده، مشاهده گردید که چهار ماه سیلابی در منطقه مورد مطالعه وجود دارد. این چهار ماه شامل اردیبهشت، خرداد، مرداد و شهریور می­باشند. جهت کاهش معضلات تخصیص منابع آب بین کاربران با توجه به دیدگاهها و اهداف مدیریتی مختلف در بین بهره برداران منابع آب، 16 سناریوی مدیریتی خاص تدوین گردید. در ادامه مقادیر دبی ماهانه ایستگاه هیدرومتری تمر در سال آبی 88-87 به کمک مدل سری زمانی SARIMA پیش یابی گردید. نحوه تخصیص و بهره برداری بهینه منابع آب سطحی با توجه به مقادیر پیش­یابی شده به صورت ماهانه در سناریوهای تدوین شده مورد ارزیابی قرار گرفت. سپس، پنج معیار جهت ارزیابی اثرات اجرای سناریوها تعیین گردید. این پنج معیار عبارتند از (1) میزان حجم خالی مخزن در ماه­های سیلابی، (2) میزان آب ذخیره شده در پایان یک سال آبی، (3) خطر احتمال طغیان در پایاب سد، (4) میزان دبی سیل خروجی از مخزن و (5) خطر شکست سد در هنگام وقوع سیل. </font></font></p><p><font face="arial,helvetica,sans-serif"><font size="2">  به منظور موازنه نتایج حاصل از اجرای سناریوهای تدوین شده، و نیز تعیین سناریو یا سناریوهای برتر، فن تصمیم گیری چند معیاره بکار گرفته شد. بدین منظور، پس از محاسبه مقدار معیارها در کلیه سناریوها، معیارهای مذکور به کمک فرآیند AHP وزن دهی گردیدند. سپس، 16 سناریوی تدوین شده با استفاده از روش TOPSIS جهت تعیین برترین سناریوها اولویت بندی گردیدند. با توجه به نتایج حاصله مشاهده گردید که سناریوهای تدوین شده در 9 اولویت قرار گرفتند و سناریوی هفت اولویت اول را به خود اختصاص داده است. این سناریو شامل انجام اقدامات کنترل سیل فقط در ماههای اردیبهشت و مرداد می باشد و در سایر ماهها هیچ گونه اقدام کنترل سیل صورت نمی­گیرد. همچنین پژوهش حاضر می­تواند در آینده در قالب یک سیستم پشتیبان تصمیم­گیری برای نیل به مدیریت بهره­برداری بهینه از مخازن، توسعه پیدا کند. <i /></font></font></p> <font face="TimesNewRomanPSMT" size="3"><font face="TimesNewRomanPSMT" size="3"><p align="left">Considering the current trend of ever decreasing water resources and their associated qualitative and quantitative</p><p align="left">variations, managers are now facing the challenge of offering adaptable planning and allocation decision methods for</p><p align="left">integrated watershed management. This study focuses on the understanding of the trade-offs among the various outcomes</p><p align="left">of allocation decisions for Boostan Dam reservoir on the Gorgan-Rud River in Golestan Province of Iran. Control of</p><p align="left">water level in the reservoir such that enough water is available during dry months to satisfy different needs of the downstream</p><p align="left">as well as the capability of dam to mitigate floods considered as the objectives of the study. The recorded flow</p><p align="left">data suggested that there are four months with high likelihood of flooding events. Sixteen mutually exclusive scenarios</p><p align="left">were developed to accommodate different and competing water demands of water users in the area. The monthly river</p><p align="left">flow discharge for one Iranian water-year started from October 2007 were forecasted by a Seasonal Auto Regressive</p><p align="left">Integrating Moving Average (SARIMA) model. The water allocation analysis was conducted on the basis of the forecasted</p><p align="left">monthly flow data. To quantify the effects of implementing the scenarios, five indices were selected and quantified.</p><p align="left">The indices included water storage capacity during flood-prone months, stored water volume at the end of the wateryear,</p><p align="left">the likelihood of overflowing, outflow discharge simulated by a flood routing technique and the risk of dam collapse</p><p align="left">because of floods. The multi-criteria decision making technique was used to trade-off the outcomes and therefore</p><p align="left">to identify the best allocation scenario. To weight the indices, the process of expert knowledge elicitation was completed</p><p align="left">using AHP (Analytical Hierarchy Process) technique. The TOPSIS (Technique Ordered Preference by Similarity to</p><p align="left">the Ideal Solution) model was used to identify the best scenario among the 16 allocation scenarios. The results show that</p><p align="left">the scenarios can be categorised in nine different groups among them scenario 7 has been identified as the best allocation</p><p align="left">scenario followed by scenario1. Scenario7 is characterised by emphasis on flood control objective for the floodprone</p><p align="left">months (May and August) as well as water supply to meet the water demands of the downstream. The integrating</p><p align="left">approach implemented in this study is capable of assisting the decision makers and dam operators to understand and</p><p align="left">investigate the possible allocation scenarios, and to recognise the likely outcomes and the trade-offs among them. Thus,</p><p align="left">the approach supports the decision makers to achieve their objectives capturing different criteria associated with the allocation</p><p>problems.</p></font></font> تخصیص بهینه منابع آب، تصمیم گیری چند معیاره، AHP، مدل SARIMA و آبخیز سد بوستان. Optimised Water Allocation, Multi-Criteria Decision Making, AHP, SARIMA Model and Boostan Dam. 25 34 http://jwmsei.ir/browse.php?a_code=A-10-1-83&slc_lang=fa&sid=1 amir Sadoddin امیر سعدالدین amir.sadoddin@gmail.com 1003194753284600503 1003194753284600503 Yes Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources دانشگاه علوم کشاورزی و منابع‌طبیعی گرگان mohammad ghasem Halili محمد قاسم هلیلی 1003194753284600504 1003194753284600504 No Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources دانشگاه علوم کشاورزی و منابع‌طبیعی گرگان abolfazl Mosaedi ابوالفضل مساعدی 1003194753284600505 1003194753284600505 No Ferdowsi University of Mashhad دانشگاه فردوسی مشهد