fa بررسی آزمایشگاهی تاثیر خصوصیات بارش و شیب دامنه بر تنش برشی جریان و تشکیل شیار در سازند مارن (مطالعه موردی: حوزه آبخیز طالقان) تخصصي Special پژوهشي Research ذرات خاک در نتیجه وارد شدن نیروی تنش برشی جریان ناشی از باران، شروع به حرکت نموده، بطوریکه با تداوم آن، رخساره شیاری در دامنه ها توسعه پیدا می کند. بررسی چگونگی تشکیل رخساره شیاری در فواصل زمانی و مکانی روی دامنه ها و نیز شرایط آستانه ای حاکم در شکل گیری آن، در درک بهتر فرایندهای فرسایش خاک و نیز تبیین و توسعه مدلهای بومی فرسایش خاک، سودمند است. این مطالعه با استفاده از شبیه ساز باران به بررسی آزمایشگاهی تغییرات تنش برشی و بررسی آستانه های زمانی و مکانی تشکیل شیار بر روی سازند Gy1 (مارن گچی و نمکی) در شدت بارندگی های معرف حوضه طالقان و در شیبهای معرف سازند مذکور می پردازد. در نهایت متوسط تنش برشی جریان از حدود 21/0 تا 38/1 پاسکال برآورد گردید. از نظر آماری تاثیر عوامل شیب و شدت بارندگی، همچنین تاثیر متقابل هر دو عامل بر مقدار تنش برشی و هدررفت خاک در سطح معنی داری بالا (P<0/01) بود. ضمنا فاصله از بالای شیب تا نقطه شروع شیار با افزایش شیب و شدت بارندگی بصورت رابطه توانی کاهش یافت. متوسط هدررفت خاک برای باران با شدت های10میلی متربرساعت45/0، شدت های 55 میلی متر برساعت3/7 وبرای شدت های110 میلیمتربرساعت 6/25 کیلوگرم برآورد گردید. براین اساس مشخص شد که در سازند زمین شناسی Gy1 (مارن گچی- نمکی) با افزایش شدت بارندگی هدررفت خاک افزایش می یابد. بنابراین می توان نتیجه گرفت هر دو عامل به طور مجزا و متقابل بر مقادیر تنش برشی و در نهایت هدررفت خاک دامنه تاثیر دارند. Generally, the particles start moving caused by force of surface water flow stress which driven by the rainfall. Rills start to appear when the erosivity of the overland flow surpasses the resistance of the soil to detachment, expanding of them will depend on to parameters such as, water shear force (flow shear stress) and soil resistance. Furthermore shear stress requirement for detachment is function of runoff rate, slope steepness, and hydraulic characteristics of the surface. The aim to carry out this research was better intelligence of process rill formation, so that assessment of affect rainfall and hillslope varieties on flow shears stress and soil loss on Gy1 Marl Formation of Taleghan Basin. This research carries out in two different slopes and three rainfall intensities of critical, in the Institute of Soil Conservation and Watershed Management. Finally flow shear stress was determined from 0.21 to 1.38 Pa. Also statistically, effect of slope, rainfall intensity factors and interaction effect of them in shear stress and soil loss values, were significant to 0.01 levels. The distance from the top of the slope to the point of rills formation have exponent related and decreases with increase in slope and rainfall intensity. Finally is estimated soil loss average of rainfall intensities 10, 55 and 110 (mm/h), amount of 0.45, 7.3 and 25.6 Kg, respectively. Thus, similarly both factors, on the values of shear stress and soil loss, separately and combined have interactions. هدررفت خاک، تنش برشی، فرسایش شیاری، شدت بارندگی، شبیه ساز باران، سازند مارن گچی-نمکی. soil loss, shear stress, Rill erosion, intensity, Rainfall simulator, Saline-gypsum Marl formation 21 28 http://jwmsei.ir/browse.php?a_code=A-10-1-111&slc_lang=fa&sid=1 Amin Zorratipur امین ذرتی پور 10031947532846001653 10031947532846001653 Yes Ali Salajegheh علی سلاجقه 10031947532846001654 10031947532846001654 No Hassan Ahmadi حسن احمدی 10031947532846001655 10031947532846001655 No Mahmoud Arab Khedri محمود عرب خدری 10031947532846001656 10031947532846001656 No