fa ارزیابی مدل RUSLE همراه شده با سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی در عرصه‌های زه‌کش کوچک در منطقه نیمه‌خشک، شمال-غربی ایران تخصصي Special گزارش مورد case report <p dir="RTL"><strong>برآورد هدررفت خاک موضوعی مهم در مدیریت آب و زمین می&shy;باشد. اغلب اطلاعات هدر&shy;رفت خاک برای مهار فرسایش خاک بر مبنای بکارگیری معادله جهانی هدررفت خاک اصلاح شده (</strong><strong><span dir="LTR">RUSLE</span></strong><strong>) می&shy;باشد. در این پژوهش مدل </strong><strong><span dir="LTR">RUSLE</span></strong><strong> به عنوان </strong><strong>تخمین&shy;گر</strong> <strong>هدر&shy;رفت خاک در عرصه&shy;های</strong><strong> زه‌کش</strong><strong> کوچک با استفاده از داده&shy;های رسوب مورد ارزیابی قرار گرفت. در این راستا 20 عرصه </strong><strong>زه‌کش</strong><strong> دارای آبراهه درجه اول در حوزه آبخیز نیمه&shy;خشک تهم&shy;چای در شمال&shy;غرب زنجان انتخاب</strong> <strong>شد.</strong><strong> عملکرد رسوب عرصه&shy;ها بر اساس حجم رسوب جاگذاری شده پشت بندها در خروجی عرصه&shy;های </strong><strong>زه‌کش برای دوره آماری 16 سال (1374 تا 1390) اندازه&shy;گیری شد. عوامل فرسایندگی باران، فرسایش&shy;پذیری خاک، شیب، پوشش گیاهی و عملیات حفاظتی برای هر یک از عرصه&shy;های زه‌کش تعیین شد</strong><strong>.</strong><strong> هدررفت خاک با استفاده از مدل </strong><strong><span dir="LTR">RUSLE</span></strong><strong> و تلفیق فن سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی بر مبنای نقشه&shy;های فرسایندگی باران، فرسایش&shy;پذیری خاک، شیب، پوشش گیاهی و عملیات حفاظتی برآورد </strong><strong>شد</strong><strong>. بر اساس نتایج، میانگین هدررفت خاک</strong> <strong>براوردی (68/43 تن در هکتار در سال)،</strong><strong> 58/6 برابر بزرگتر از میانگین سالانه رسوب (</strong><strong>67/8 تن در هکتار در سال)</strong><strong> در عرصه&shy;های زه‌کش بود. کارایی مدل برابر 83/6- بود که نشان دهنده عدم توانایی مدل در برآورد صحیح </strong><strong>هدررفت خاک</strong> <strong>در عرصه&shy;های زه‌کش بود. این خطای برآورد مستقیماً به دلیل بیش&shy;برآورد عامل&shy;های فرسایش خاک در منطقه بود. به نظر می&shy;رسد از یک سو عامل&shy;های فرسایش&shy;پذیری خاک، شیب و عملیات حفاظت خاک نقش مؤثری در بیش برآورد مدل دارند و از سوی دیگر متغیر&shy;های دیگری از قبیل شکل شیب و خصوصیات آبراهه در عرصه&shy;ها وجود داشته باشند که در تعیین هدررفت خاک در منطقه مؤثر می&shy;باشند. این مطالعه گام مهمی در توجه</strong><strong> بیش‌تر</strong><strong> به ارزیابی هدررفت خاک در عرصه&shy;های </strong><strong>زه‌کش</strong><strong> با مدل </strong><strong><span dir="LTR">RUSLE</span></strong><strong> می&shy;باشد.</strong></p> <p style="margin: 0cm 0cm 10pt; text-align: justify; line-height: 115%; -ms-text-justify: kashida; text-kashida: 0%;"><font face="Times New Roman"><font size="3"><span b="" style="color: black; line-height: 115%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;">Estimates of soil loss are important to issues of land and water management. Much of the soil loss information in erosion control is based on the use of the Revised Universal Soil Loss Equation (RUSLE). This study assessed use of RUSLE as a soil loss predictor on small drainage areas using sediment data. Toward this, twenty drainage areas covering the first order waterways were selected in the semi-arid Tahamchai Watershed, NW Zanjan, Iran. Sediment yield was measured using sediment volume deposited behind the check dam at the outlet of each drainage area </span><span b="" style="color: rgb(0, 176, 240); line-height: 115%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;">for a 16-year study period (1995-2011). Soil erosion factors including rainfall erosivity, soil erodibility, slope, vegetation cover and conservation practices were determined for each drainage area. </span><span b="" style="color: black; line-height: 115%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;">Soil loss was estimated using the RUSLE model integrated with RS and GIS techniques based on the maps of rainfall erosivity, soil erodibility, slope, cover crop, and conservation practices factors. Based on the results, mean annual estimated soil loss was </span></font><span b="" style="color: rgb(0, 176, 240); line-height: 115%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;"><font size="3">43.68 Mg ha</font>^{<font size="2">-1</font>}<font size="3"> year</font>^{<font size="2">-1</font>}<font size="3"> </font></span><span b="" style="color: black; line-height: 115%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;"><font size="3">which was 6.58 times bigger than the mean annual sediment yield (8.67 Mg.ha</font>^{<font size="2">-1</font>}<font size="3">.year</font>^{<font size="2">-1</font>}<font size="3">) in the area. The model efficiency was -6.83, indicating the inability of the model to correctly predict net soil loss in the small drainage areas. The estimation error was directly related to overestimation of soil erosion factors in the area. It seems soil erodibility, slope and conservation factors to have the exaggerated estimates in the area on one hand, and some other variables such as slope shape and waterway characteristics to be also effective in controlling the soil loss in the area on the other hand. This study is an important step forward in conducting more accurate erosion evaluation of the drainage areas using the RUSLE.</font></span></font></p> هدررفت خاک, کارایی مدل, عامل شیب, عامل عملیات حفاظتی Conservation practices factor, Model efficiency, Slope factor, Soil loss 1 10 http://jwmsei.ir/browse.php?a_code=A-10-124-3&slc_lang=fa&sid=1 علی رضا واعظی vaezi.alireza@gmail.com 10031947532846009942 10031947532846009942 Yes دانشگاه زنجان خالد حاجی ملکی khaled.hajimaleki@yahoo.com 10031947532846009943 10031947532846009943 No دانشگاه زنجان