fa بررسی روند تغییرات مورفومتری رسوبات به سمت پائین‌دست تحت تاثیر عوامل هیدرولوژیک و سنگ‌شناسی در حوضه ورتوان قزوین تخصصي Special پژوهشي Research تغییر در اندازه مواد بستر رودخانه اطلاعات مهمی را برای علوم مرتبط با حوزه آبخیز فراهم می‌کند. یکی از باورهای اساسی در سیستم‌های رودخانه‌ای، ریز شدن اندازه رسوبات در جهت پایین‌دست می‌باشد که طی چند دهه اخیر مطالعات زیادی را نیز معطوف خود نموده است. هدف از انجام این پژوهش، تعیین و تحلیل روند تغییر اندازه ذرات رسوبات بستر در آبراهه‌های حوضه آبخیز ورتوان (4811 هکتار) قزوین می-باشد. بدین منظور تعداد 25 نمونه از رسوبات آبراهه‌های درجه 1 تا 6 و 30 نمونه، از خاک روی واحدهای مختلف سنگ-شناسی حوضه جمع‌آوری و پس از دانه‌بندی، شاخص‌های مختلف مورفومتری محاسبه گردید. نتایج نشان داد که مطابق با جورشدگی هیدرولیکی و بر اساس روند کاهشی شیب و افزایشی طول آبراهه اصلی و مساحت حوضه زهکشی، اندازه رسوبات به سمت پائین‌دست باید ریز شود ولی این روند تحت تاثیر سیلاب‌های اقلیم نیمه‌خشک و سنگ‌شناسی غیرهمگن حوضه قرار گرفته و اندازه رسوبات به سمت پائین‌دست درشت‌تر می‌شود. بنابراین روند تغییرات اندازه رسوبات حوضه ورتوان عمدتا توسط اقلیم و سنگ‌شناسی حوضه کنترل می‌شود و هیدرولیک جریان فقط تغییرات ثانویه‌ای را بر روی روند کلی ایجاد می‌نماید. انتظار می‌رود که نتایج این پژوهش در حوضه‌های مناطق نیمه‌خشک و بویژه دارای واحدهای سنگ‌شناسی غیرهمگن سبب درک بهتر روند ترکیب نهشته‌های رسوبی به سمت پایین‌دست شود. Downstream trends in sediment size variation provide valuable information for related catchment sciences. Downstream sediment fining is one of basic beliefs in the river systems and numerous studies have also been conducted in this regard during recent decades. The main goal of this study was to determine and analyze downstream trend of sediment size in the streams of Vartavan catchment (4811 ha) in Qazvin province. For this purpose, 25 sediment samples from streams with rank 1 to 6 and 30 soil samples of various lithology units were collected. Various morphometric indices were determined after grain size analyses. The results showed according to hydraulic sorting rules and based on decreasing slope and increasing main channel length and drainage area, the particle size of channel-bed material must be fine downstream. But particle size of channel-bed material increases downstream, and downstream trend was affected by floods of semi-arid climate and heterogeneous lithology of catchment. Therefore downstream trends of sediment particle size is predominantly controlled by catchment climate and lithology, and hydraulic variations impose secondary role to the overall trend. Results of this study are expected to improve our understanding of downstream trends in the composition of alluvial deposits of semi-arid and geologically heterogeneous catchments. جورشدگی هیدرولیکی, ریزشدن رسوبات, اقلیم نیمه‌خشک, سنگ‌شناسی غیرهمگن Hydraulic sorting, downstream fining, Semi-arid climate, Heterogeneous lithology 23 30 http://jwmsei.ir/browse.php?a_code=A-10-101-8&slc_lang=fa&sid=1 Jamal Mosaffaie جمال مصفایی @yahoo.com 10031947532846003936 10031947532846003936 Yes Mohammad Reza Ekhtesasi محمدرضا اختصاصی mr_ekhtesasi@yahoo.com 10031947532846003937 10031947532846003937 No Mohammad Taghi Dastorani محمدتقی دستورانی dastorani@ferdowsi.um.ac.ir 10031947532846003938 10031947532846003938 No