fa بررسی تأثیر زبری سرریز استوانه‌ای روی خصوصیات جریان تخصصي Special پژوهشي Research <p dir="RTL"><strong><a name="OLE_LINK1">سرریزهای استوانه&shy;ای یکی از انواع سرریزهای لبه پهن بوده، که دارای مزایایی چون الگوی پایدار جریان و سهولت عبور مواد شناور، سادگی طراحی و ساخت می‌باشند. تاکنون بررسی‌هایی روی هیدرولیک سرریزهای استوانه&shy;ای در حالت بدون زبری توسط محققین انجام‌شده است. و با توجه به اینکه زبری سطح بدنه سرریز با تأثیر بر لایه‌مرزی و محل جدایش جریان می‌تواند روی مقدار و ناحیه شکل‌گیری فشار منفی، درنتیجه بر هیدرولیک جریان تأثیرگذار باشد لذا در این تحقیق تأثیر ارتفاع زبری بدنه سرریز استوانه‌ای در ترکیبات مختلف قطر و دبی ورودی روی ضریب دبی، افت انرژی و زاویه تشکیل عمق بحرانی به‌صورت آزمایشگاهی بررسی و پس از تحلیل اثر قطر سرریز و دبی ورودی روی پارامترهای فوق، حاصل تحقیق با نتایج سایر پژوهشگران مقایسه شده است. گروه سرریزهای مورداستفاده متشکل از سه استوانه کامل به قطرهای 100، 150 و 200 میلی‌متر بود که برای هر قطر چهار حالت زبری پی&shy;وی&shy;سی، 5/1، 3 و 5/4 میلی&shy;متر مورد آزمون قرار گرفت. مقایسه نتایج نشان داد با بیشتر شدن ارتفاع زبری، ضریب دبی کاهش و افت انرژی افزایش‌یافته و محل تشکیل عمق بحرانی به سمت تاج متمایل می‌گردد. بطوریکه استفاده از زبری متوسط 5/4 میلی&shy;متر در مقایسه با زبری پی‌وی‌سی منجر به کاهش 7/10 درصدی ضریب دبی و افزایش 3/22 درصدی افت انرژی به‌صورت میانگین می‌شود. بعلاوه زاویه محل تشکیل عمق بحرانی به‌طور متوسط حدود 8/78 درصد به تاج نزدیک‌تر شده است. تأثیر زبری روی ضریب دبی در قطرهای کمتر سرریز بیشتر بوده درحالی‌که تأثیر زبری بر افت انرژی نامتاثر از قطر استوانه است. ضریب دبی و افت انرژی با بیشتر شدن قطر سازه کاهش می‌یابند و با بیشتر شدن دبی، ضریب دبی افزایش و افت انرژی کاهش می‌یابد و فاصله محل تشکیل عمق بحرانی از تاج بیشتر می‌شود. همچنین همخوانی خوبی بین نتایج مربوط به نسبت بدون بعد عمق روی تاج به عمق بحرانی </a><span dir="LTR">(Hcrest/Hc)</span>، با نتایج تحقیق چانسون و مونتس که در حالت بدون زبری انجام شد وجود داشت.</strong></p> <p>Cylindrical weir is one of the hydraulic structures used in open channels and reservoirs to regulate and control the water levels. Compared to the other shapes of structures, cylindrical weir has some advantages such as easy flowing of floating objects over it, simplicity of its design and construction, less loss, and greater discharge coefficient. Much work has been long done on the hydraulic of cylindrical weirs in non-roughness conditions. However, the effect of the roughness of the structure body that can affect discharge coefficient, flow loss, and formation of the critical depth as well as the characteristics of the boundary layer has received little attention and lack of comprehensive research on this is quite evident in previous studies. Therefore, in this study, the effect of roughness on the hydraulic of cylindrical weirs has been analyzed in details with different diameter, discharge and roughness in the laboratory and finally the obtained results was compared to other researchers. Experimental model is composed of full cylinder with three different diameters and four levels of roughness of PVC, 1.5, 3 and 4.5 mm for each diameter. The results shows that for the same cylinder and with the equal flow rate, an increase in the roughness of surface&nbsp; of the weir from PVC to 4.5 mm, results in a reduction of cd value around 10.7% and leads to an increase of&nbsp; energy loss about 22.3%. Moreover, it has been concluded that the critical depth formed about 78.8% closer to the crest. While the effect of roughness on the discharge coefficient in smaller diameters is more visible, the effect of roughness on energy loss doesn&rsquo;t depend on the diameter of cylinder. Furthermore, there is a decreasing in cd and energy loss value with increasing of the cylinder diameter under the same surface roughness. By increasing of the inlet discharge, discharge coefficient increases and energy loss decreases and the distance of critical formation point from crest, increases. The achieved results regarding the dimensionless ratio of crest depth on the critical depth (H_crest/H_c) is in conformity with the results achieved by chanson and montes`s research in the case of non-roughness.</p> سرریز استوانه‌ای, زبری, ضریب دبی, افت انرژی, عمق بحرانی cylindrical weir, roughness, coefficient discharge, loss of energy 69 80 http://jwmsei.ir/browse.php?a_code=A-10-569-1&slc_lang=fa&sid=1 Malahat Zadghorban ملاحت زادقربان zadghorban_m@yahoo.com 10031947532846008579 10031947532846008579 Yes University of Sari agriculture and natural resource دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Mohsen Masoudian محسن مسعودیان mohsen_masoudian@yahoo.com 10031947532846008580 10031947532846008580 No University of Sari agriculture and natural resource دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Medi Esmaeili Varaki مهدی اسمعیلی ورکی esmaeili.varaki@yahoo.com 10031947532846008581 10031947532846008581 No University of Guilan دانشگاه گیلان Mohammad Gharagezlou محمد قره گزلو gharagezlu_mohamad@yahoo.com 10031947532846008582 10031947532846008582 No University of Sari agriculture and natural resource دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری