fa نگاهی به دانه‌بندی رسوبات معلق رودخانه‌های مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران و تاثیر آن در سامانه‌های استحصال سیلاب تخصصي Special پژوهشي Research <p dir="RTL"><strong>بار معلق بخش عمده &shy;ای از رسوبات رودخانه&shy; ها را <a name="OLE_LINK11">تشکیل می‌دهد</a>. ذرات معلق از نظر دانه &shy;بندی به ندرت درشت &shy;تر از شن ریز هستند. این رسوبات پس از ورود به سامانه‌های استحصال سیلاب نهشته شده و می&shy;توانند از دیدگاه&shy; های مختلف نظیر نفوذپذیری و تغذیه آبخوان‌ها، حاصلخیزی و رشد گیاهان و ظرفیت نگهداری آب خاک تاثیرگذار باشند. اگرچه منافع متعدد و در برخی از موارد ضررهایی برای رسوبات ورودی ذکر شده است، لیکن اظهار نظر علمی به دلیل فقدان اندازه‌گیری دانه‌بندی بارمعلق خشکه‌رودهایی که برای آبگیری عرصه‌های استحصال سیلاب استفاده می‌شوند؛ تاکنون امکان‌پذیر نبوده است. برای رفع این مشکل، بافت و دانه‌بندی ذرات رسوبی معلق نهشته شده (نهشته‌های دریاچه‌ای) بالغ بر 100 نمونه در 18 سامانه رسوبگذاری شده از سراسر کشور آنالیز و مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاکی از غالبیت مقدار سیلت (به طور متوسط 46درصد) و شن خیلی ریز (به طور متوسط 20درصد) در میان مواد معلق است. به طوری که مجموع سیلت و شن در رسوبات حداقل 66 و حداکثر 93 درصد با میانگین 83 درصد است که مؤید نقش بیشتر ذرات درشت‌تر (</strong><strong><span dir="LTR">m</span></strong><strong>2</strong><strong><</strong><strong>) در مواد معلق نهشته شده می‌باشد. همچنین در اکثر موارد، رسوبات نهشته شده دارای بافت لوم و لوم سیلتی بوده که نشان از متوسط یا سبک بودن بافت دارد. به این ترتیب، نفوذ سامانه ها تا حد مطلوب کاهش می یابد و به عامل محدود کننده تبدیل نمی&shy;شود</strong>.<strong> به نظر می&shy;رسد عواملی دیگر نظیر ضخامت زیاد رسوبگذاری در یک رویداد، ساختمان لایه‌ای رسوبات با تناوب لایه‌هایی از ذرات ریزتر در حد رس و عدم انجام شخم و کشت و کار در کاهش نفوذپذیری سامانه&shy; های استحصال سیلاب تاثیرگذارتر است.</strong></p> <p>Suspended sediments (SS) constitute the major part of river loads. Their grain sizes predominantly are smaller than fine sand. The deposition of SS in the floodwater harvesting systems (FWHS) affects several characteristics such as infiltration rate, aquifers recharging, soil fertility, plant growth and soil water capacity. Although numerous advantages and a few disadvantages were listed for the sediment deposition in FWHS, due to lack of measurements on particle size distribution of SS, inclusive assessment on sedimentations has been impossible up to now. To overcome this limitation, the texture and particle size distribution of more than 100 fine deposit samples taken from 18 sedimentation areas across the country were analyzed. The results showed the dominance of silt (average 46%) followed by very fine sand (average 20%) that totally composes 66-93% (average 83%) of deposited fine sediments. This indicates that coarser (> 2m) particles comprise the major partition of the SS. On the other hand, the texture of most samples is loam and silt loam, which represents a medium to coarse texture. Therefore, the infiltration rate of the FWHS reduces to an optimum level without becoming a limiting factor. It seems that some other factors including high deposition thickness at an event, a layered structure with alternating clay layers and failure in plowing and cultivation are responsible for reducing the permeability of FWHS.</p> استحصال سیلاب, دانه‌بندی رسوبات معلق, ظرفیت نگهداری رطوبت, نفوذ‌پذیری Floodwater harvesting, Suspended sediment size distribution, Soil water capacity, Infiltration rate 73 84 http://jwmsei.ir/browse.php?a_code=A-10-585-1&slc_lang=fa&sid=1 Mahmood Arabkhedri محمود عرب‌خدری arabkhedri@scwmri.ac.ir 10031947532846009049 10031947532846009049 No Agricultural Research, Education and Extension Organization سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی Sadat Feiznia سادات فیض نیا sfeiz@ut.ac.ir 10031947532846009050 10031947532846009050 No Natural Resources Faculty, University of Tehran دانشگاه تهران Kourosh Kamali کورش کمالی kamali_kourosh@yahoo.com 10031947532846009051 10031947532846009051 Yes ricultural Research, Education and Extension Organization سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی