fa مقایسه کمّی اثر عملیات مکانیکی و زیستی آبخیزداری در مهار فرسایش و رسوب حوزه آبخیز حاجی‌آباد کرمانشاه تخصصي Special پژوهشي Research <p dir="RTL"><strong>در استان کرمانشاه،</strong><strong> میزان فرسایش و رسوبدهی حوزه‌های آبخیز بسیار بیش‌تر از فرسایش مجاز می‌باشد. برای تعدیل این شرایط سالانه حجم و سطح قابل توجهی از عملیات آبخیزداری در این عرصه‌ها اجرا می‌شود. به‌منظور ارزیابی اثر عملیات مکانیکی و زیستی آبخیزداری بر مهار فرسایش و کاهش تولید رسوب حوزه‌های آبخیز، این پروژه تحقیقاتی در حوزه آبخیز حاجی‌آباد کنگاور انجام شد. عملیات آبخیزداری انجام شده شامل بندهای گابیونی و خشکه چین، کانال‌های ذخیره و نیز عملیات کپه‌کاری و کاشت بادام و مو بود. برای ارزیابی اثر اقدامات آبخیزداری،</strong> <strong>ضمن بررسی تغییرات پوشش گیاهی در عرصه‌های عملیات زیستی آبخیزداری</strong><strong>،</strong> <strong>ارزیابی وضعیت فرسایش خاک و تولید رسوب به کمک مدل پسیاک اصلاح شده و نیز حجم‌سنجی رسوبات در پشت سازه‌های مکانیکی انجام شد. نتایج ارزیابی نشان داد که&nbsp; عملیات کپه‌کاری و بذرکاری درختان مثمر بادام و مو توانسته است،</strong> <strong>ضمن افزایش ظرفیت تولید زی‌توده خشک مرتع به‌میزان 100 کیلوگرم در هکتار</strong><strong>،</strong><strong> میزان فرسایش و رسوب را به‌ترتیب به‌میزان 15 و هشت درصد کاهش دهد. اگرچه اعمال عملیات مکانیکی احداث گابیون و خشکه‌چین در یکی از زیرحوضه‌ها (</strong><span dir="LTR">h₂</span> <strong>) که عامل اصلی فرسایش مرتبط با فرسایش کناره‌ای، توانسته است فرسایش خاک و تولید رسوب را به</strong><strong><span dir="LTR">&lrm;</span></strong><strong>میزان 13 درصد تقلیل دهد. در مجموع اعمال عملیات مکانیکی آبخیزداری در کل حوضه توانست که میزان فرسایش و تولید رسوب حوضه را در طول سه سال اجرا به میزان کم‌تر از یک درصد کاهش دهد. عامل اصلی کم بودن کارائی عملیات آبخیزداری،</strong> <strong>بویژه عملیات</strong><strong> مکانیکی،</strong><strong> در حوضه یاد شده کم بودن پتانسیل تولید رسوب و فرسایش در حوضه یاد شده بود. </strong><br> &nbsp;</p> <p>Soil erosion and watersheds sediment yield, due to improper management and unprincipled exploitation of natural resources, is greater than allowable amounts in Kermanshah Province. To correct these problems, watershed management operations, in vast area and volume, are implemented. This study was conducted to evaluate the effects of biological and mechanical watershed management operations on erosion and sediment yield controlling of Hajiabad-e-kangavar watershed. Watershed management operations included Gabions and check dams, storage channels, and cultivation of almond and&nbsp; &nbsp;grapevine. Assessment of variation of range condition and vegetation diagnosis accompanied by variation of soil erosion and sediment yield using MPSIAC and sediment volumetric was done. The results showed that planting operation in h_-int sub-watershed and seeding almond and grape in h5-1 unit, while improving vegetation biomass production in about 100 kg/ha, it also reduced erosion and sediment yield about 15 and 8 %, respectively. Also, in h2 unit, that the dominant erosion aspect was bank erosion, Gabion and check dam reduced soil erosion and sediment yields about 13%. Additionally, reducing about 5% of soil erosion and sediment yield in h8 unit contributed to execute biological operation of planting in this unit. Finally, biological and mechanical watershed management operations, in the entire sub-watersheds, were able to reduce erosion at the rate of one percent, over a period of 3 years after implementation. Main causes that lowered the efficiency of watershed management operation were the lower potential of erosion rate and sediment yield of this watershed.<br> &nbsp;</p> عملیات مکانیکی آبخیزداری, عملیات زیستی آبخیزداری, مدل پسیاک اصلاح شده و حجم‌سنجی رسوب Mechanical operation, Biological operation, Modified PSIAC model, and Volume of sediment survey 52 59 http://jwmsei.ir/browse.php?a_code=A-10-79-3&slc_lang=fa&sid=1 yahya parvizi یحیی پرویزی yparvizi1360@gmail.com 10031947532846009756 10031947532846009756 Yes Dept. of soil conservation and watershed management بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کرمانشاه،سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران Reza Bayat رضا بیات bayat52@gmail.com 10031947532846009757 10031947532846009757 No soil conservation and watershed management research institute, AREEO سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، Mosayeb Heshmati مسیب حشمتی heshmati46@gmail.com 10031947532846009758 10031947532846009758 No Dept. of soil conservation and watershed management بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کرمانشاه،سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران Mohammad Gheituri محمد قیطوری m_ghatori50@yahoo.com 10031947532846009759 10031947532846009759 No Dept. of soil conservation and watershed management بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کرمانشاه،سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران