fa مدل‌سازی تولید رواناب و رسوب با استفاده از خصوصیات هیدروژئومورفولوژیک در حوزه آبخیز سامیان، استان اردبیل تخصصي Special پژوهشي Research <strong>تولید رواناب و هدررفت خاک از مسائل مهم مدیریت منابع آب می‌باشند که منجر به مشکلاتی در بهره‌برداری از تأسیسات آبی و سدها می‌شوند. حجم رواناب، شدت فرسایش خاک و تولید رسوب در حوزه‌های آبخیز به‌طور قابل توجهی به ویژگی‌های هیدروژئومورفولوژیک منطقه بستگی دارد. بنابراین این تحقیق با هدف بررسی رابطه ویژگی‌های هیدروژئومورفولوژیک و تولید رواناب و رسوب در بالادست ایستگاه هیدرومتری سامیان با مساحت 42157 هکتار انجام شده‌است. برای این منظور حوضه بالادست ایستگاه سامیان همراه با 19 زیرحوضه دیگر تعیین و مشخصات مربوط به هر حوضه در 6 گروه و 76 پارامتر مستقل تهیه شد. با استفاده از ماتریس همبستگی، روش خوشه‌بندی</strong><strong><span dir="LTR">Ward </span></strong><strong>&nbsp;و روش </strong><strong><span dir="LTR">PCA</span></strong><strong> پارامترهای انتخابی برای ورود به مدل‌سازی در سه مقیاس انتخاب شدند که 72 معادله برای برآورد رواناب و رسوب به‌دست آمد. همچنین به‌منظور ارزیابی معادلات به‌دست آمده، نمایه‌های آماری نش-ساتکلیف (</strong><strong><span dir="LTR">NS</span></strong><strong>)، ضریب تبیین (</strong><strong><span dir="LTR">R²</span></strong><strong>) و ریشه خطای مطلق (</strong><strong><span dir="LTR">RMSE</span></strong><strong>) مورد استفاده قرار گرفتند. نتایج نشان داد که معادلات در سطح کل حوزه آبخیز با ضریب </strong><strong><span dir="LTR">NS</span></strong><strong> بین 95/0 تا 99/0 و ضریب </strong><strong><span dir="LTR">R²</span></strong><strong> بین 97/0 تا 99/0 از بیشترین دقت برخوردار می‌باشند.</strong><strong> همچنین معادلات حاصل از پارامترهای انتخابی به روش </strong><strong><span dir="LTR">PCA</span></strong><strong> نسبت به روش خوشه‌بندی دارای دقت بالایی هستند. با توجه به اهمیت تعیین مقدار رواناب و رسوب برای مدیریت حوزه‌های آبخیز، در مناطق فاقد آمار می‌توان با دقت قابل قبولی از روش مدل‌سازی منطقه&lrm;ای برای برآورد مقدار رواناب و رسوب استفاده کرد.</strong> Runoff and sediment yield are important issue in water resource management that led to some problems in utilization of water structure and dams. Runoff volume, soil erosion intensity and sediment yield in watersheds area are related to watersheds hydro-geomorphologic characters. Therefore, the aim of this research is assessment relationship between watersheds hydro-geomorphologic characters with runoff and sediment yield in upstream of Samian hydrometer station with 42157 ha area. For this aim the upstream watershed of this hydrometric station and 19 other sub watersheds were determined. The watersheds characters were divided in 6 groups and 76 parameters. Using of The correlation matrix, Ward clustering method and PCA method were determined parameters for modeling in three different scales that prepared 72 equations for estimation runoff and sediment yield. Also, the statistical coefficient consist of NS, R² and RMSE were used for assessment the obtained equations. Results showed that the obtained equations from total watershed scale with NS coefficient between 0.95 and 0.99, and R² coefficient between 0.97 and 0.99 have the highest correctness. Also the equations obtained of selected parameters with PCA method have high precision than clustering method. Regarding importance of runoff and sediment yield estimation in ungauged stations the regional modeling method can be used with high performance. مدل منطقه‌ای, فیزیوگرافی, تخمین, PCA, Ward Regional model, Physiography, Estimation, PCA, Ward 117 126 http://jwmsei.ir/browse.php?a_code=A-10-136-6&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Golshan محمد گلشن m.golshan@sanru.ac.ir 100319475328460010299 100319475328460010299 No Sari Agricultural Sciences and Natural Resources Universirty دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Ataollah Kavian عطااله کاویان a.kavian@sanru.ac.ir 100319475328460010300 100319475328460010300 Yes Sari Agricultural Sciences and Natural Resources Universirty دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Abazar Esmali اباذر اسمعلی esmaliouri@uma.ac.ir 100319475328460010301 100319475328460010301 No Mohaghegh Ardebili University دانشگاه محقق اردبیلی Alan D. Ziegler الان دی زیگلر adz@nus.edu.sg 100319475328460010302 100319475328460010302 No National University of Singapore دانشگاه ملی سنگاپور