Iranian Jornal of Watershed Management Science&Engineering

fa اولویت‌بندی زیرحوزه‌های آبخیز آسمان‌گر در استان چهارمحال بختیاری به منظور مدیریت منابع آب و خاک Prioritization sub-watershed of Acemangar Basin in Chaharmahal-e- Bakhtiari for soil and water management using morphometric parameters and ensemble of TOPSIS-multivariate linear regression algorithm تخصصي Special پژوهشي Research اولویت بندی زیرحوزه ها در مدیریت منابع طبیعی و بهویژه مدیریت حوزه های آبخیر نقش موثری دارد. در این پژوهش به اولویت‌بندی ۱۱ زیرحوزه آبخیز آسمانگر در استان چهارمحال بختیاری با استفاده از پارامترهای مورفومتریک و مدل ترکیبی نوین تاپسیس-رگرسیون خطی چندمتغیره پرداخته شده است. پارامترهای مورفومتریکی مورد استفاده در این پژوهش شامل ضریب فشردگی، ضریب گردی، ضریب شکل، ضریب کشیدگی، ثابت نگهداشت آبراهه، تراکم زهکشی، عدد ناهمواری، فراوانی آبراهه، درجه شیب، بافت زهکشی، نسبت ناهمواری، نسبت انشعاب و طول جریان می باشد. بهمنظور تعیین وزن پارامترها از مدل رگرسیون چندمتغیره و آمار سیلابهای رخداده در منطقه و به‌منظور اولویتبندی زیرحوزه های آبخیز از روش تصمیمگیری چندمعیاره تاپسیس استفاده گردیده است. نتایج وزن‌دهی پارامترها نشان داد که پارامترهای نسبت انشعاب، ضریب شکل و عدد ناهمواری، به ترتیب با کسب ۶۱۲/۰، ۲۲۱/۰، ۲۱۲/۰ امتیاز بیشترین تاثیر را در رخداد سیلاب در منطقه مورد مطالعه داشته اند. طبق نتایج اولویتبندی، زیرحوزه های 4، 6 و 9 بهترتیب با کمترین فاصله از ایده آل مثبت (۰۴۸۰/۰، ۰۵۱۶/۰۰۶۲،۰/۰) و بیشترین فاصله از ایده آل منفی (۱۷۴۶/۰، ۱۸۰۹/۰، ۱۷۳۴/۰) و با کسب بیشترین امتیاز (۷۸۴۱/۰، ۷۷۷۷/۰، ۷۳۶۵/۰) در رتبههای اول تا سوم قرار گرفته اند و باید برای انجام اقدامات مدیریتی و آبخیزداری در اولویت قرار گیرند. به منظور اعتبارسنجی مدل، مقادیر رسوب ویژه و نسبت تولید رسوب (SDR) برای هر زیرحوزه با روش PSIAC با استفاده از ۹ پارامتر زمینشناسی، خاک، اقلیم، رواناب، توپوگرافی، پوشش زمین، کاربری اراضی، فرسایش سطحی و فرسایش رودخانه ای محاسبه گردید. نتایج اعتبارسنجی نشان داد که پارامترهای مورفومتریک و مدل ترکیبی دارای دقت بالایی در شناسایی زیرحوزه های با پتانسیل سیل خیزی و تولید رسوب بالا میباشد، به طوری که زیرحوزه های 4، 6 و 9 به ترتیب دارای بیشترین مقادیر رسوب ویژه (۱/۹۷، ۲/۸۰، ۱/۷۰) تن در هکتار در سال و نسبت تولید رسوب (۵۷، ۵۵، ۵۹) درصد می باشند. نتایج حاصل از این پژوهش در مدیریت حوزه های آبخیز در منطقه مورد مطالعه می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد. Sub-watershed prioritization is very important in natural resources and watershed management. This study deals with prioritization of sub-watersheds using a mixed multivariate linear model of New TOPSIS-Regression over morphometric parameters of 11 sub-watersheds. Morphometric parameters include constant of compression ratio, roundness factor, form ratio, slenderness ratio,channel maintenance, drainage density, ruggedness number, The frequency channel, slope, drainage texture rate, The roughness rate, branching ratio and channel length were weighted using multivariate linear regression and observed flood events. Prioritization was performed by TOPSIS decision Method. Results obtained from weighting analysis showed that branching ratio, form ratio and ruggedness number have the most effect on flooding with 0.612, 0.221, and 0.212 scores, respectively. According to the results of prioritization, 4, 6 and 9 Sub-watersheds with the least distance to the positive optimum (0.0062, 0.051, and 0.048, respectively) and maximum distance to negative optimum (0.1734, 0.1809, and 0.1746, respectively) have the highest flooding intensity with maximum scores of 0.7365, 0.7777, and 0.7841, respectively, that should be prioritized for action management and watershed management. In order to validate the results, special deposition and sediment delivery ratio  (SDR) was calculated for each Sub-watershed by PSIAC method using nine parameters including geology, climate, soil, water, topography, land cover, land use, surface erosion and river erosion. Validation of results indicate that the morphometric parameters and  used model has a high performance of prioritization of watersheds prone to flooding and high sediment production;  so that 4, 6 and 9 Sub-watersheds have the highest amount of Special deposition 97.1, 80.2, 70.1 Ton/Hec/Year and sediment delivery ratio 57, 55, and 59 percentage, respectively. The results of this study can be used in watershed management. مورفومتری, روش ترکیبی تاپسیس-رگرسیون چندمتغیره, اولویت-بندی, حوزه‌ آبخیز آسمان‌گر. Morphometry, Flooding, Hybrid TOPSIS-multi variate regression, Prioritization, Acemangar Basin. 87 96 http://jwmsei.ir/browse.php?a_code=A-10-539-3&slc_lang=fa&sid=1 alireza arabameri علیرضا عرب عامری alireza.ameri91@yahoo.com 100319475328460011366 100319475328460011366 Yes Tarbiat modares دانشگاه تربیت مدرس hamidreza pourghasemi حمیدرضا پورقاسمی hm_porghasemi@yahoo.com 100319475328460011367 100319475328460011367 No shiraz university دانشگاه شیراز khalil rezaei خلیل رضایی kh.rezaei@yahoo.com 100319475328460011368 100319475328460011368 No kharazmi دانشگاه خوارزمی. تهران Masoud sohrabi مسعود سهرابی cemasoud.sohrabi@yahoo.com 100319475328460011369 100319475328460011369 No Urmia university دانشگاه ارومیه