fa شبیه سازی تغییرات ریخت‌شناسی رودخانه در شرایط حذف سد وشمگیر-گرگانرود تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:Arial;"><b><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" lotus="">حذف سد از روش‌های احیاء زیست‌بوم رودخانه است. در پژوهش حاضر، حذف سد وشمگیر بر روی رودخانه گرگانرود در استان گلستان، به &shy;دلیل حجم بالای رسوبات درون مخزن و پایان عمر مفید آن موردنظر قرار گرفت. سه سناریو جهت حذف سد وشمگیر انتخاب شد: 1- حذف کامل (مشابه شکست ناگهانی سد در روز آفتابی با مخزن پر از آب)؛ 2- حذف پله‌ای سرریز؛ و 3- حذف با رسوبات پایدار. مدل‌سازی سه سناریو حذف سد مدل یک‌بعدی </span></span></span><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" times="">HEC-RAS</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" lotus=""> برای جریان ناپایدار با انتقال رسوب در شش بازه با طول 128 کیلومتر (از سد وشمگیر تا دهانه دریای خزر) انجام یافت. نتایج نشان داد که سناریو اول بیشترین میزان فرسایش و رسوب‌گذاری را در بازه‌های رودخانه ایجاد می‌کند. بیشترین رسوب‌گذاری در بازه اول (21 کیلومتر پائین‌دست سد وشمگیر) و بیشترین فرسایش در بازه ششم (به‌سوی دریا) است. در سناریو دوم، شدت تغییرات بستر رودخانه کمتر شده؛ و بیشترین رسوب‌گذاری و فرسایش به ترتیب در بازه اول و پنجم روی خواهد داد. نتایج مدل‌سازی سناریو سوم، به دلیل شدت</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span cambria="">‌</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" lotus="">های کم فرسایش و رسوب‌گذاری، با عدم قطعیت همراه بود. سناریو دوم (حذف پله</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span cambria="">‌</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" lotus="">‌ای سرریز) به</span></span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" times="">‌</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" lotus="">دلیل شدت تغییرات کمتر بستر و قابلیت بازتوانی تدریجی زیست‌بوم رودخانه، به‌عنوان بهترین گزینه پیشنهاد می‌گردد.</span></span></span></b></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Dam removal is one of the methods of restoring the river ecosystem. In the present study, the removal of the Voshmgir Dam on the Gorganrud River, Iran, was considered, because of the high volume of sediment deposition in the reservoir and the loss of its useful life. Three scenarios were selected for the removal of the dam: 1- complete removal; 2- stepped removal of the spillway; and 3- removal with stable sediments. Numerical modeling for river morphological changes was performed using HEC-RAS model for unsteady flows with sediment transport. The erosion and sedimentation processes were simulated in six reaches (from the Voshmgir Dam to the Caspian Sea), with total length of 128 km. The results indicated that the first scenario causes the highest rate of both erosion and sedimentation in the river reaches. In the second scenario, the intensity of river-bed changes is considerably reduced, and the highest deposition and erosion occurs in the first and the fifth reaches, respectively. The simulation results from the third scenario were uncertain. The second scenario (stepped removal of the spillway) is recommended due to the less impacts on the river-bed changes, and gradual processes of river-ecosystem rehabilitation</span></span></span></span><br> <span dir="RTL"></span></div> تغییرات رودخانه, ساماندهی رودخانه, شکست سد, مدل‌سازی مرفولوژیکی رودخانه Dam failure, River changes, River morphological modeling, River restoration 12 21 http://jwmsei.ir/browse.php?a_code=A-10-1170-1&slc_lang=fa&sid=1 Saman Ghaffari سامان غفاری saman.ghaffari@ut.ac.ir 100319475328460016227 100319475328460016227 No . M.Sc. Graduated in Hydraulic Structures, Department of Irrigation and Reclamation Engineering, University of Tehran, Karaj, Iran گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی کرج، دانشگاه تهران، ایران Mehdi Yasi مهدی یاسی m_yasi@yahoo.com 100319475328460016228 100319475328460016228 Yes Associate Professor, Department of Irrigation and Reclamation Engineering, University of Tehran, Karaj, Iran. گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی کرج، دانشگاه تهران، ایران Javad Farhoudi جواد فرهودی jfarhoudi@ut.ac.ir 100319475328460016229 100319475328460016229 No Professor, Department of Irrigation and Reclamation Engineering, University of Tehran, Karaj, Iran گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی کرج، دانشگاه تهران