[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
بخش‌های اصلی
صفحه اصلی::
اطلاعات نشریه::
آرشیو مجله و مقالات::
برای نویسندگان::
برای داوران::
ثبت نام و اشتراک::
تماس با ما::
تسهیلات پایگاه::
اطلاعیه ها::
::
شناسنامه نشریه
صاحب امتیاز
انجمن آبخیزداری ایران
►مدیر مسئول
دکتر سیدحمیدرضا صادقی
►سردبیر
دکتر علی طالبی
►مدیر اجرایی
مهندس فرهاد بهبودی
►مدیر داخلی
دکتر عاطفه جعفرپور
►کارشناس
دکتر سودابه قره‌محمودلی
►دوره انتشار
فصل‌نامه
►شاپا الکترونیکی
2008-9554
..
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
..
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
..
سایت انجمن آبخیزداری ایران
سایت انجمن آبخیزداری ایران
پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری
..
مجله اکوهیدرولوژی

مجله اکوهیدرولوژی

..
:: دوره 18، شماره 64 - ( 3-1403 ) ::
جلد 18 شماره 64 صفحات 102-90 برگشت به فهرست نسخه ها
پایش برف در بالادست حوضه و ارتباط آن با تغییرات مساحت آب هامون‌ها با استفاده از سنجش از دور
فاطمه درگاهیان* ، یوسف موسیوند ، سمانه رضوی زاده
چکیده:   (57 مشاهده)
مقدمه
آب ورودی به تالاب­هایی که در مناطق جغرافیایی خشک و نیمه­خشک واقع شده­اند ناشی از نزولات جوی باران و برف ارتفاعات بالادست حوزه­های آبخیز منتهی به آن‌هاست. به­منظور بررسی عوامل مؤثر بر تغییرات آن‌ها پایش نزولات جوی در بالادست به­ویژه برف از اهمیت شایانی برخوردار است. با توجه به شرایط سخت فیزیکی محیط‌های کوهستانی، امکان اندازه‌گیری دائم زمینی جهت تخمین منابع برفابی وجود ندارد. به همین جهت استفاده از داده‌های سنجش از دور به منظور پایش تغییرات سطح برف می­تواند کمک بسیار خوبی باشد. تغییرات زمانی- مکانی پوشش برف حوضه بالادست هامون هیرمند در مناطق برف‌گیر شمال شرق حوضه در افغانستان می­تواند در تغییرات مساحت آب تالاب­های نقش داسته باشد. کاهش بارش برف و مساحت تحت پوشش برف پدیده­ای جهانی و متاثر از پدیده گرمایش جهانی و تغییر اقلیم است که مناطق مختلف را با شدت و ضعف تحت تأثیر قرار داده است و کشور افغانستان در منطقه­ای واقع شده که آسیب­پذیری بیشتری داشته است. تغییرات دما در بالادست حوضه مساحت تحت پوشش برف را متأثر و مقدار و توزیع آب ورودی به هامون­ها را متأثر می­کند. آگاهی از تغییرات پوشش برف بالادست حوضه و ارتباط آن در تغییرات آب هامون­ها می­تواند به مدیریت منابع آب دشت سیستان کمک کند.

مواد و روش‌ها
با توجه به پیشرفت‌های موجود در چند دهه‌ گذشته، توسط کشورهای مختلف سنجنده­ها و ماهواره‌ای متعدد و متنوعی طراحی و به فضا ارسال‌شده که یکی از مهم‌ترین آن‌ها، سنجنده MODIS است که بر روی ماهواره‌های TERRA و AQUA نصب‌شده است. ماهواره‌های مذکور، با توجه به قابلیت‌های فنی و اپتیکی خود تصاویر متنوعی را در باندهای مختلف الکترومغناطیس عرضه می‌دارند. تصاویر ماهواره‌ای مادیس به دلیل دوره بازگشت یک روزه و قدرت تفکیک زمینی بهتر نسبت به ماهواره‌های مشابه برای تهیه نقشه‌های سطح پوشیده از برف مناسب است. هرچند در استفاده از تصاویر مادیس به علت قدرت تفکیک مکانی پایین، آن دسته از پوشش‌های برفی که در داخل دره‌های کوهستانی هستند، قابل استخراج نیستند. در تصاویر ماهواره­ای تشخیص ابر از برف اهمیت دارد.  به منظور آماده­سازی و تبدیل داده‌های خام تصاویر خام حسگر مادیس که از ماهواره‌های Terra  و Aqua دریافت شد. بر روی داده‌ها سه عملیات تبدیل فرمت، تطابق زمینی و کالیبراسیون انجام شد. در این مرحله تصحیحات به‌صورت کلی بوده و تصاویر از لحاظ هندسی، رادیومتریک و اتمسفریک نیز به‌صورت دقیق­تری تصحیح شدند. زمین مرجع نمودن داده‌های ماهواره‌ای سنجنده مادیس با توجه به قدرت تفکیک 500 متر و با در نظر گرفتن این‌که هر پیکسل از تصاویر، سطحی معادل 500* 500 متر را می­پوشاند، ضرورت دارد. برای ژئورفرنس کردن یا زمین مرجع نمودن شکل از نرم‌افزار ENVI استفاده ‌شده است. منظور بررسی تغییرات زمانی- مکانی پوشش برف حوضه بالادست هامون و نقش آن در تغییرات مساحت آب تالاب­ها، از تصاویر سنجنده مادیس و شاخص NDSIاستفاده شد.

نتایج و بحث
توزیع زمانی بلندمدت پوشش برف ماهانه نشان داد بیشترین مساحت برف به ترتیب در ماه فوریه، مارس و ژانویه است. بررسی روند تغییرات ماهانه سطح پوشیده از برف نشان داد مساحت برف با شیب تندی کاهش می­­یابد، به­طوری­که تقریباً در خردادماه در اکثر سال‌ها پوشش برف به حد صفر می‌رسد. در برخی سال‌ها هم تعداد ماه­های بدون برف به بیش از 6 ماه می­رسد. بیشترین مساحت تحت پوشش برف در فوریه سال­های 2008، 2009 و 2014 بوده است درحالی که بیشترین مساحت پوشش آب در سال­هایی بوده که بارش­های سیلابی از بالادست حوضه به سمت هامون‌ها با تأخیر یک تا دو ماه روانه شده است. بیشترین مساحت آب مربوط به ماه‌های آپریل 2005 و می 2007 و کمترین مساحت آب مربوط به آپریل 2018 است که هامون‌ها کاملاً خشک و فقط چاه­نیمه­ها دارای آب هستند. روند تغییرات مساحت پوشش برف و مساحت پوشش آب کاهشی بوده است و شیب روند تغییرات کاهشی در سری زمانی داده­های مربوط به مساحت آب تندتر از برف است. توزیع زمانی ماهانه بارش برف در بالادست حوزه آبریز هامون‌های سیستان نشان داد که فوریه و سپس مارس پیک مساحت پوش برف بوده‌اند. توزیع زمانی ماهانه مساحت آب نیز نشان داد که پیک  مساحت پوشش سطح آب با دو ماه تأخیر در ماه های آپریل و می است. در ماه­های نوامبر و دسامبر که مساحت آب به حداقل می­رسد بارش برف شروع به خیز می‌نماید.

نتیجه‌گیری
تالاب­های هامون در مناطق جغرافیایی خشک و نیمه­خشک واقع شده­اند و آب ورودی به آن‌ها ناشی از نزولات جوی در ارتفاعات بالادست حوزه­های آبخیز است. در این راستا، هرگونه تغییرات طبیعی و مدیریت انسانی در بالادست می­تواند منجر به تغییرات پوشش آب هامون­های هیرمند شود. توزیع زمانی ماهانه بارش برف نشان داد که فوریه و مارس بیشترین سطح پوشش برف را دارند. پنج تا شش ماه از سال هیچ برفی روی زمین نمی‌بارد و چند ماه متوالی تأمین منابع آبی از طریق ذخیره برف قطع می‌شود. توزیع زمانی ماهانه سطح آب نشان داد که اوج پوشش سطح آب در ماه‌های فروردین و اردیبهشت با دو ماه تأخیر بوده است. بین مساحت پوشش برف در بالادست حوضه و سطح آبی هامون در مقیاس ماهانه رابطه معناداری وجود ندارد. اما در مقیاس سالانه رابطه نسبتاً معناداری وجود دارد، به طوری که ضریب تبیین مساحت آب و برف نزدیک به 5/0 است، بنابراین میزان بارش برف در ارتفاعات بالادست در تغییرات محدوده آبی هامون مؤثر است، اما به دلیل ورود آب حاصل از ذوب برف از سمت ورودی‌های متعدد به تالاب و مدیریت آن در بالادست ضریب تبیین خوبی با تغییرات ماهانه نداشته و دارای ضریب تبیین نسبتاً قابل قبولی با تغییرات مساحت سالانه است.
شماره‌ی مقاله: 8
واژه‌های کلیدی: ارتفاعات برف‌گیر، بالادست حوضه، تصاویر مادیس، مساحت آب هامون‌ها.
متن کامل [PDF 1382 kb]   (40 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1401/10/10 | پذیرش: 1402/5/29 | انتشار: 1403/3/17
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA


XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Dargahian F, Mousivand Y, Razavizadeh S. Snow monitoring in the upper reaches of the basin and its relationship with the changes in the water area of Hamoun using remote sensing. jwmseir 2024; 18 (64) : 8
URL: http://jwmsei.ir/article-1-1105-fa.html

درگاهیان فاطمه، موسیوند یوسف، رضوی زاده سمانه. پایش برف در بالادست حوضه و ارتباط آن با تغییرات مساحت آب هامون‌ها با استفاده از سنجش از دور. مجله علوم ومهندسی آبخیزداری ایران. 1403; 18 (64) :90-102

URL: http://jwmsei.ir/article-1-1105-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
دوره 18، شماره 64 - ( 3-1403 ) برگشت به فهرست نسخه ها
مجله علوم ومهندسی آبخیزداری ایران Iranian Journal of Watershed Management Science and Engineering
به اطلاع کلیه نویسندگان ، محققین و داوران  محترم  می رساند:

با عنایت به تصمیم  هیئت تحریریه مجله علمی پژوهشی علوم و مهندسی آبخیزداری فرمت تهیه مقاله به شکل پیوست در بخش راهنمای نویسندگان تغییر کرده است. در این راستا، از تاریخ ۱۴۰۳/۰۱/۲۱ کلیه مقالات ارسالی فقط در صورتی که طبق راهنمای نگارش جدید تنظیم شده باشد مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
Persian site map - English site map - Created in 0.06 seconds with 42 queries by YEKTAWEB 4652